Mensbeelden in het strafrecht

Mensbeelden in het strafrecht

Samenvatting

Onze mensbeelden veranderen en het strafrecht verandert mee. Als uitgangspunt van dit themanummer over Mensbeelden in het strafrecht geldt dat het strafrecht in laatste instantie is ingebed in ons beeld van de mens, diens mogelijkheden, beperkingen en verantwoordelijkheden. Illustratief is het beeld van de dader, dat sinds de negentiende eeuw onmiskenbaar is veranderd en in de laatste decennia ook verhard is: de zondige en (sociaal) zwakkere medemens die ter verantwoording dient te worden geroepen maar die tegelijkertijd onze hulp en steun verdient, wordt tegenwoordig gezien als ernstige risicofactor of zelfs als een onverbeterlijke vijand van de samenleving. Ook het slachtoffer is onmiskenbaar niet meer wat hij is geweest. Werden slachtoffers lange tijd zo goed als genegeerd in het strafproces, tegenwoordig lijkt het slachtoffer uitgegroeid tot een geëmancipeerde drager van rechten die voor zichzelf een eigen positie opeist. Daarnaast lijken slachtoffers niet zelden door de politiek te worden uitgespeeld tegen daders om zo strenger te kunnen straffen, zij het dat er ook een onderstroom waarneembaar is die tracht slachtoffer en dader juist bij elkaar te brengen. Is er inderdaad sprake van verharding onder invloed van verschuivende mens c.q. dader- en slachtofferbeelden? Of zijn er ook tegengestelde tendensen? En hoe verhouden de verschillende mensbeelden zich tot het vraagstuk van vergeving?

Inhoudsopgave

Inleiding 5

  1. J.A.A.C. Claessen - Over mens- en wereldbeelden en hun bijbehorende misdaadrecht 10
  2. T.W.A. de Wit - Durven we de vrijheid nog wel aan? De bijdrage van een religieus mensbeeld aan het strafrecht 32
  3. L.J.M. Cornet en C.H. de Kogel - Is de mens voor een biocriminoloog per definitie onvrij? 50
  4. W.J. Veraart - Bescherm het slachtoffer, begin bij de verdachte 62
  5. C. Kelk - Veranderende mensbeelden van gedetineerden. Een kort historisch overzicht 81
  6. I. Weijers - De terugkeer van de ‘kinderlijke delinquent’? Wisselende kindbeelden in een eeuw jeugdstrafrecht 97
  7. J.L. Goedegebuure - Voorbij goed en kwaad. Het mensbeeld achter ‘zinloos geweld’ in de literatuur en filosofie 112
  8. G..J.M. Corstens - Het veranderende mensbeeld in het strafrecht. Een bespiegeling op basis van ervaringen in de rechterlijke macht 124

Summaries 135
Congresagenda 139

Publicatiegegevens

Organisatie(s):
WODC
Plaats uitgave:
Den Haag
Uitgever:
Boom Juridische uitgevers
Jaar van uitgave:
2015
Reeks:
Justitiële verkenningen 2015/05